Doorbijten is geen seksuele vaardigheid

"Het doet altijd een beetje pijn in het begin, dat hoort er toch bij?"

Ik hoor het pijnlijk vaak. Letterlijk en figuurlijk. Meestal met een lachje erbij, als een grapje over iets dat nu eenmaal zo is. Zoals natte sokken in de herfst of files op de Ring.

Nee. Dat hoort er niet bij.

Pijn bij seks heeft een naam: dyspareunie. Hoe vaak het voorkomt, hangt af van hoe je het meet, en de schattingen lopen uiteen. Maar dat het om een grote groep gaat, daar is de wetenschap het wel over eens. En net dat maakt het verraderlijk. Wat veel voorkomt, gaan we normaal vinden. En wat normaal is, gaan we verdragen. Zo wordt een signaal van je lichaam ongemerkt een vast onderdeel van het pakket.

De oorzaken zijn heel verschillend. Soms is er te weinig opwinding en dus te weinig vocht, iets wat vaak samenhangt met stress, druk of gewoon te snel willen gaan. Soms staan je bekkenbodemspieren onbewust op scherp, uit angst of uit gewoonte. Bij vaginisme gaat dat zo ver dat penetratie moeilijk of onmogelijk wordt. Soms speelt er iets hormonaals, bijvoorbeeld na een bevalling of rond de menopauze. En soms zit er een aandoening achter, zoals endometriose, vulvodynie of een chronische ontsteking, die een gerichte diagnose en behandeling vraagt.

Maar hier komt het deel waar ik echt kwaad van word: wie blijft doorbijten, maakt het vaak erger.

Want je lichaam leert snel. Doet seks een paar keer pijn, dan begint het pijn te verwachten. Verwachting zorgt voor spanning, spanning voor minder opwinding en strakkere spieren, en dat zorgt voor meer pijn. Je bijt dus niet door tot het beter wordt. Je traint je lichaam om seks met pijn te associëren. En dan kijken we raar op dat de zin verdwijnt.

Het wrange is dat er voor veel van die klachten heel wat te doen valt. Met de juiste begeleiding, met bekkenbodemtherapie, met een arts die luistert in plaats van "probeer eens een glaasje wijn" te zeggen. Toch wachten veel vrouwen jaren voor ze aan de bel trekken. Bij endometriose loopt de weg tot een diagnose bijvoorbeeld vaak jaren op, en die vertraging zit niet alleen bij de vrouwen zelf: ze worden ook te vaak niet serieus genomen.

Dus laten we het simpel houden. Pijn is een reden om te stoppen, niet om door te gaan. Is het geen eenmalig ongemak maar een patroon? Dan trek je aan de bel. Bij je huisarts, bij een gynaecoloog, bij een bekkenbodemtherapeut, bij een seksuoloog. En als iemand je wegwuift: zoek iemand anders.

Want je hoeft jezelf eens af te vragen: als het bij elke wandeling pijn zou doen aan je knie, zou je dan ook gewoon blijven wandelen en zeggen dat het erbij hoort?